Cây Xanh

Tài liệu các thế cây cảnh 1

tài liệu các thế cây cảnh 1

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (732.68 KB, 30 trang )

Trong cây cảnh (hay bonsai) có rất nhiều thế cũng như phong cách. Dưới đây là những thế
cây cơ bản:
Thế tam đa
Thế tam đa còn gọi tam tài, tam
giáo hay là thiên, địa, nhân nữa. thế này là
cây cổ thụ, gốc thân to, nhưng chỉ uốn có ba
tán tròn chung quanh thân cây, tàn thứ nhất
là một mâm tròn, hớt tỉa lúp búp, nhưng nhỏ
hơn, mỏng hơn. Tàn thứ ba là tàn ngọn, cách
xa hơn tàn thứ hai xũng hớt tỉa tròn nhưng
nhưng nhỏ hơn hai tàn trứơc. Tàn ngọn này
cũng tỉa lúp búp chứ không vươn cao, nên
xem cây kiểng này có dáng lùn mập, nhưng
vì là cây cổ thụ nên cũng rất cân đối, rất đẹp.
thế tam đa tuợng trưng cho ba ông Phước,
Lộc,Thọ; ba tàn đều tròn đều đẹp, tượng
trưng cho sự vĩnh cửu, sung túc, hạnh phúc,
giàu sang và sống lâu, theo tích ba ông
Phước, Lộc, Thọ cũng rất hay.

Thế trực quân tử
Thế trực quân tử mà ông cha
chúng ta rất ưa thích, vì các cụ đều là những
bậc nho sĩ, tôn trọng lễ nghi, tính tình ngay
thẳng thanh cao, người quân tử tánh như
thủy, nhu nhi bất nhược, biết xử thế ở đời.
Cây trực quân tử là dáng cây có theá trực
thẳng đứng, phong cách đĩnh đạc, cành
nhánh ngay thẳng, gọn gàng, đường nét dứt
khoát, bất khuất. Phân chi theo lối chiết chi
hay tứ diện, đủ bốn mặt tả hữu, trước sau,

Phong cách nghiêng
Thân cây ở vị thế nghiêng với chóp cây
hướng về góc 45 độ so với phần gốc cây. Sự
phát triển ở trên không và các rễ trên bề mặt
theo đường thẳng của thân cây; tuy nhiên,
cành thứ nhất mọc ở hướng đối nghịch nhằm
làm cho cây trông cân xứng, cành cây này,
này ở vị trí một phần ba của đường đi lên
cây, là nhân tố quyết định quan trọng nhằm
đạt sự hài hòa trong phong cách này.

Thế trực liên chi
Thế trực liên chi cũng là cây có
dáng trực, thẳng đứng, biến ra từ thế trực
quân tử, nhưng liên chi là nhiều cành nhánh
quấn quýt lấy nhau, ôm sát thân cây, mới xòe
ra ngoài làm tàn theo kiểu tứ diện, sum suê
đầy đủ, mặt nào cũng đẹp, cân đối hài hòa,
thành hình chóp dưới to trên nhỏ, không
khuyết chỗ nào rất đẹp, biểu hiện người
phong lưu, ấm no sung mãn, vui tươi hạnh
phúc.

Thế trung bình ngay
Thế trung bình là thế phổ biến ,
kiểng xưa còn để lại rất nhiều . trung bình là
cây độc thụ , thân thẳng đứng có bộ rễ xòe
1
tàn nhánh đầy đủ, cân đối, biểu hiện cho
người có kỷ cương.

Thế trực quân tử liên chi
Thế trực quân tử liên chi: thế này
cũng giống như hai thế trên nhưng lại có hai
ba cây tử ở quanh thân cây mẹ. thường là
loại cây mai chiếu thủy, mặc dù thân trực
nhưng tàn nhánh cũng ôm lấy mấy cây con ở
bên dưới .Cây tử lại sống độc lập, cây nào
cũng có đủ tàn nhánh như một cây riêng biệt,
sống không nhờ cây mẹ, ên xen như là một
quần thụ nhỏ, rất đẹp, tượng trưng cho tình
yêu thương người, nhất là trẻ thơ, lúc nào
cũng vui tươi.

Thế trung bình cong
Là thế có thân uốn cong cong như
long thân. nếu bộ rễ chân nôm hay hình thú
thì tuyệt đẹp, thân ngay đoạn thứ nhất đã
cong về một bên rồi, tàn thứ nhất phải ngả về
hướng thân cây, nhưng đoạn thứ hai phải
uốn cong trở lại quy căn ngay, đến đoạn thứ
ba sửa thành cây trực, giữ thế trung bình.
Các chi nhánh đều uốn tứ diện, so le, dưới to
trên nhỏ, nhưng ngọn phải uốn hồi đầu trung
như đuôi cá. Cây thế trung bình cong, uốn
được hai cây giống nhau, thì hợp với cây
trung bình ngay làm thành bộ kiểng tam tài
ba cây rất đẹp, tương trưng cho thiên, địa
nhân.

Thế nhất trụ kình thiên
ra, nổi lên trên mặt chậu, mặt đất, gốc to lồi
lõm, nếu được hình thú thì càng tốt, thân xù
xì phân cành nhánh theo lối chiết chi hay tư
diện.Nhánh thứ nhất bẻ về bên dương nếu
gốc cây có dáng hơi ngả về bên phải. Đoạn
thứ hai phải uốn trở về bên âm, đoạn thứ ba
phải uốn trở lại về bên dương để quy căn,
nhánh thứ ba cũng phải bẻ trở về bên
dương , đến đoạn thứ tư thì nên uốn đứng
thẳng đảm bảo ngay gốc, để cây không đổ
ngã. thế kiểng này chỉ uốn hơi nghiêng lại
một chút, đến tàn thứ năm là ngọn phải uốn
hồi đầu. thế trung bình ngay là cây kiểng dễ
uốn sửa, chỉ cần phân tàn nhánh cho hài hòa
cân đối là đẹp, cũng biểu tượng về đạo đức,
ngay thẳng thật thà.

Thế ngũ phúc
Thế tam đa và thế ngũ phúc đi đôi
với nhau, hai thế này đều là cây trực thọ, cây
ngũ phúc năm từng, có thể uốn như cây tam
đa rồi nuôi thêm hai tàn nữa y như vậy là
đạt. Nhưng cũng có thể đối thành 5 tầng theo
lối chiết chi tứ diện cũng được. Những tàn
đều phải uốn tỉa ngang bằng lúp búp chớ
không được vươn lên cao. Thế ngũ phúc to
cao đẹp hơn thế Phước, Lộc, Thọ, ý muốn
chúc tụng cao hơn nữa là Phước, Lộc, Thọ,
An, Khang, nghĩa là có phúc, tốt lành may

mắn, có lộc giàu có nhiều ruộng đất, có thọ
là sống lâu trăm tuổi, An là sống yên ổn
không bị xáo trộn, có khang là vui vẻ, chết
êm ải thoải mái. Đúng là câu chúc tụng đầy
đủ đẹp đẽ nhất.

Thế vũ trụ
2
Thế này ít có người uốn sửa vì
thiếu nhã nhặm, khiêm tốn, chọc trời khuấy
nước, kiên cường, bất khuất. Thế này phải là
cây cổ thụ trực thọ, gốc to lớn, rễ vừng chắc,
thân gồ ghề, không có nhánh, chỉ có một tàn
ngọn duy nhất bao gồm bốn năm nhánh xoè
ra, vươn lên để chống đỡ, tàn ngọn này phải
cắt tỉa bằng phẳng hoặc lúp búp chớ không
so le, biểu tượng cho người anh hùng không
phục tùng ai hết.

Thế vũ trụ trước tiên phải là cây cổ
thụ, gốc rễ lồi lõm, xoè ra bốn phía, thân to
xù xì, đứng thẳng, phân cành nhánh theo lối
chiết chi tứ diện, có thể có từ ba đến năm tàn
to, uốn hình quạt, nằm ngang, dưới to, trên
nhỏ, tỉa lúp búp, ngọn uốn hồi đầu thượng,
gần như hình nón chớ không vươn lên cao,
Thế này phải uốn đúng luật âm dương, cành
tả, hữu, tiền, hậu đầy đủ, sum suê đầy đặn,
tượng trưng cho cả không gian và cả thời
gian và cả thời gian vĩnh cửu.

Trong cây cảnh (hay bonsai) có rất nhiều thế cũng như phong cách. Dưới đây là những thế
cây cơ bản:
Thế thất hiền
Thất hiền chiết chi là thế cao lớn
nhiều tàn một ngọn cộng chung là bảy tầng.
Bộ rễ sửa chân nôm, thân có thế trực, nhưng
uốn bẻ qua bẻ lại theo tả hữu theo chi âm
dương thì hay hơn, nghĩa là đọan thân thứ
nhất cong qua bên phải – cùng với nhánh thứ
nhất – Đọan thứ 2 trả về bên trái: cứ luôn
phiên tới từng thứ sáu, đọan ngọn đứng
thẳng và uốn theo kiểu hồi đầu trung, các tàn
đều uốn hồng tâm hay tròn lúp búp, dưới to
trên nhỏ, nhánh thứ nhất gọi là phủ địa sà
xuống mặt đất, nhánh thứ hai là triều nhiên
uốn hơi vươn lên một chút, đối xứng với
nhánh phủ địa, nhánh thứ 3 là chiếu thủy soi
nước phải uốn nằm ngang hơi hạ xuống để
Thế tùng thập
Đây là thế của các cụ ngày xưa
dùng làm mẫu để uốn những cây trực thọ, vì
cây tùng có dáng thân đứng thẳng, tàn nhánh
phân chi nhị diện nằm ngang hai bên, với
khỏang cách đều đặn, dưới to trên nhỏ rất
đẹp. Cây tùng phải là cây cổ thụ, già nua, rũ
tàn nhánh xuống, nhưng vẫn còn giữ được
chữ thập tự nhiên mới thật là đẹp, chớ không
phải uốn ngang tràn cứng ngắc như người
đứng giăng tay giữa trời thì không còn phải

cây kiểng nữa. Tướng Tùng thập tượng trưng
cho người thanh niên khỏe mạnh, gan dạ bất
khuất, nên phải uốn cho dứt khóat, biểu hiện
cho tính thẳn thắn như người quân tử. Ông
cha ta ngày xưa uốn cây tùng làm mẫu cho
3
nhìn nước, nhưng do ảnh hưởng của nắng,
ngọn nhánh quang hợp cũng tự vươn lên, nên
phải uốn sủa không thể cho vươn lên cao
quá. Nhánh thứ tư là nghinh phong cong qua
quẹo lại, như phe phẩy với gió, đầu cành
xoay theo chiều gió như kiểu sơn thủy rất
đẹp. Nhánh thứ 5 là quán vũ, hơn vươn lên
để hứng mưa rơi hứng xương tuyết, nhưng
phải uốn trở xuống không để không thể vươn
lên quá cao. Nhánh thứ 6 là nhánh trung
bình, uốn nằm ngang, cân đối, không dài
không ngắn, kết hợp với các nhánh trưuớc
nối liền với ngọn, uốn hồi đầu trung, để tạo
dáng cây hài hòa, đầy đủ tàn nhánh phải luôn
luôn uốn tỉa, hễ cành vươn lên cao thì uốn
trở xuống, cành nào thấp quá thì uốn vươn
trở lên cho cân đối, theo câu (Cực dương
biến âm, cực âm biến dương) làm sao cho
dáng cây kiểng không khuyết chỗ nào, để khi
ngắm nhìn thưởng thức, vừa ý thỏa lòng.
Cây thế thất hiền tượng trưng cho lòng thanh
thóat, vô tư, uống rượu ngâm thơ không màn
tới thế sự.

Thế chữ vương chữ tường
Cũng như cây tùng thập thế vương
tường uốn theo hình chữ vương, chữ nho có
3 tầng nằm ngang, như chữ dương là con dê,
nhưng còn đọc là tường có nghĩa là may
mắn, điềm tốt lành, như kiết tường dùng để
chúc mừng, để cầu được nhiều điều tốt lành,
may mắn, có phước… Thế này có ba từng
nằm ngang và có hai ngọn nhỏ. Thế nay tuy
rất đơn giản nhưng rất khó uốn, cả ba từng
đôi, giăng ngang, phải uốn được ba tàn văn,
ba tàn võ, thành ra sáu tàn, dưới to trên nhỏ.
Uốn đúng thế rất đẹp. Cây vương tùng nếu là
cây cổ thụ thì quí giá vô cùng, tượng trưng
thiên mệnh ý chí tối cao vô thượng của các
bậc vua chúa.
những cây kiểng có lá kim khác. Và trong
một giàn kiểng ít ra cũng phải có cây tùng,
cây bách để nói lên sự vững chãi lậu bền.

Phong cách xoáy vặn
Thiên nhiên đã ban cho ta rất ít ỏi về các
mẫu cây thuộc phong cách này mà trong đó
vỏ cây xoáy theo hình xoắn ốc từ gốc lên đến
chót cây, để lộ phần gỗ bên dưới. Thuật ngữ
này chỉ về cây có thân xoắn lại như cây
thừng, chẳng hạn như cây lựu.

Thế xuy phong
Thế xuy phong hay xiêu

phong cũng là một, xuy là chữ hán, xiêu là
chữ nôm, đều phải uốn nghiêng cỡ 30 – 40
độ do bị gió xô đẩy. Phải là cây cổ thụ, gốc
rễ lồi lên hình thú hay thân nôm, thân uốn
cong như long thân và quy căn hồi đầu, tàn
nhánh có thể uốn chiết chi hay tứ diện,
nhưng phải vươn ra cho giữ thăng bằng
chống lại sức gió. Cho nên còn gọi thế
nghinh phong, cũng bốn tàn một ngọn,
nhưng cành phải uốn về phía gốc để khỏi đổ
ngã, cây xuy phong phải uốn cho đủ cặp để
xếp với cây trung bình thành bộ ba cây. Cây
bên phải là cây âm, đối xứng với cây bên trái
là cây dương (Nam tả hữu nữ). Cây trung
bình đứng giữa là cây dẫn đàn, đứng thế chủ
động của bộ kiểng.

Thế phượng vũ
4

Thế mai nữ
Thế mai nữ nằm trong câu thiệu (Vô
nữ bất thành mai, vô thập bất thành tùng) mà
ông cha chúng ta thường dùng để làm mẫu
sửa kiểng cổ. Cây mai nữ có thể là cây trực
thọ hay là cây suy phong cây trung bình mai
nữ rất rễ uốn, là cây cổ thụ có đọan thân bẻ
cúp rồi đứng thẳng lên, đủ để uốn nhánh
cong qua thành hình chữ nữ là đạt, các tàn
nhánh các đều uốn theo lối chiết chi, chỉ có

khó là cây mai nữ phải uốn làm sao cho mềm
dẻo, yểu điệu, dịu dàng, như người con gái.

Thế bạt phong hồi đầu
Thế này bị gió xô đẩy
mạnh nên thân cây nghiêng ngã nhiều hơn,
có khi đến 60-70 độ, cành nhánh đều ngã về
một bên theo sức của gió, nhưng ngọn bắt
buộc phải quy căn và hồi đầu mới đứng vững
được. Mặc dầu các cành hầu sơ vơ, xiêu vẹo,
nhưng dũng cảm chống chọi với sức gió
quay cuồng. Hai nhánh dưới đòi hỏi phải
vương tiền phóng hậu, giữ trọng tâm ở trong
lòng chậu, hai nhánh trên dù có chênh vênh
cũng vẫn giữ được thăng bằng không ngã.
Thế này biểu hiện lòng bền chí hiên ngang
không khuất phục.

Thế hạc lập
Thế này sửa theo dáng hình
chim phượng đang múa. Là cây độc phụ
chân phương có hai rễ nổi cao lên thành 2
chân, thân ngắn vặt làm mình ngọn hồi đầu
làm đầu chim.Cành thứ nhất uốn xèo ra phía
sau làm đuôi chim, hai cành tả hữu uốn xèo
ra thành hình cánh chim đang múa, đây là
phân hay giở của nghệ nhân, phải uốn sao
cho uyển chuyển mềm mại như cánh chim
múa. Cành phụ che thân làm hầu, ức ngắn
gọn. Thế này phải có nét mỹ thuật, khi nhìn

là biết chim phượng bay múa, tượng trưng
cho tính yêu đời vui tươi.

Xem thêm :  Kỹ thuật nuôi cá trê phi

Thế thác đổ
Thế này kiểng cổ ít có
thấy, là thế huyền độc thụ thân nằm bò qua
miệng chậu, như bị trận cuồng phong xô ngã
xuống ao, nên ngọn cây bẻ cong, thòng
xuống thấp hơn đáy chậu. Dáng thật mềm
mại uốn cong hợp lý theo luật hồi đầu tự
nhiên, vươn lên lúp búp có từng bậc rất đẹp,
biều hiện cho sức sống làm cho người xem
có cảm giác dễ chịu.

5
Thế này biến đổi từ thế phượng
vũ, nhưng hai cánh không xòe ra, đầu ngẩng
lên cao hơn nữa, đuôi cũng không xòe ra,
cành hầu cũng ôm lấy thân cây làm cho mình
chim hạc hơi dài ra, ngọn vươn cao và hồi
đầu hạ để làm mỏ hạc. Thế này gọn gàng,
nhưng oai vệ rất đẹp. Biểu hiện lòng tự tin,
tính khiêm tốn, nhưng nhất định sẽ thành
công.

Thế long cuốn thủy
Thế này dựa vào hình ảnh của rồng hút nước, thế nàu thường uốn với cây mai
chiếu thủy, cây kim quýt. Gốc to, uốn cong lại làm đầu cúi xuống lấy nước, thêm mắt, mũi
miệng, trong nhỏ ngòai to. Thân uốn cong như rồng uốn khúc, các cành thân tứ diện làm
chân và mây, không xòe ra dài lắm, nhưng vươn móng bám vào mây lấy thế mạnh để hút

nước, cành hầu làm mây che lấy thân, ngọn có thể vươn lên xòe ra làm đuôi hoặc hồi đầu
vừa cân đối, dáng đẹp, đứng vững vàng.

Thế ngũ nhạc
Thế này trồng bằng năm cây kiểng trong một cái chậu hay cái khay to
làm cảnh núi rừng, mỗi cây có một dáng riêng biệt có thể đứng hết, hoặc cây đứng cây xiêu,
cây nằm, nhưng phải có lớn có nhỏ như sơn thủy mới đẹp. Cũng có thể xếp hình chữ ngũ.
Xếp “ngũ lão giản đình” năm ông già đàm đạo phải xếp vòng tròn nhưng xếp thể rừng là
đẹp nhất. Thân cành nhánh phải hài hòa, làm sao có tính cách giao chi, hỗ tương với nhau,
nếu thiếu một cây thì thấy không đẹp. Thế ngũ nhạc cũng uốn bằng năm cây cùng một loại
6
như mai chiếu thủy, tùng, cần thăng, kin quýt, đều đẹp.

Thế long giáng
Thế này dễ uốn hơn thế long thăng, hình dáng điệu bộ ngược lại với thế long
thăng là được. Đầu chúi xuống, ngực nằm trên mặt chậu, cành nhánh làm mây bao lấy chân
uốn khúc trong tư thế đáp xuống, đuôi mềm dẻo, làm bánh lái điều khiển êm ái nhẹ nhàng
một cách tự nhiên. Tuy nhiên không kém phần oai phong lẫm liệt, vì rồng là con vật trong
bộ tứ linh, rất dũng mãnh. Thế này bắt buộc phải đầu to đuôi nhỏ, cành nhánh xếp gọn lại
để tạo dáng hạ xuống là đẹp, tượng trưng cho tính ôn hoà mềm mỏng nhưng không kém
phần oai phong quyền lực.

Thế phụ tử giao chi
Thế này y như thế phụ tử, nhưng phần nhánh cuả hai cha con có thêm phần quấn
quýt, ôm lấy nhau, mặc dù cha con, nhưng yêu thương trìu mến y như tình yêu thương dịu
dàng cuả mẹ con. Thế này câu tử có thể to cao hơn và có một nhánh quyện lấy cây phụ nên
gọi phụ tử giao chi.Các thế khác như huynh đệ, tỷ muội, đồng khoa, đều có dáng tương tự
như cây mẫu tử, nhưng chỉ khác nhau về kích thước, to nhỏ, và cách uốn mo tả tính tình
quan hệ với nhau mà thôi, nhưng hai cây gần bằng nhau, coi như bạn bè, gọi là đồng khoa,
nếu cây cao cây thấp chút đỉnh, coi như anh em được gọi là huynh đệ, còn hai cây có dáng

mềm dịu, duyên dáng hơn được gọi là tỷ muộn, chị em. Những cây này đều rất dễ uốn tùy
theo dáng mà đặt tên, nhu phụ tử tương tùy, phụ tử tương thân, mẫu tầm tử, mẫu tử tương
thân v.v..

T
hế long mã hồi đầu
7
Thế này gồm hai cây to riêng biệt hay cùng gốc, nhưng một cây cao một cây
thấp, rễ xòe ra theo chân thú, cây thấp thân to, ngắn nằm ngang, ngọn làm đầu ngẩng lên,
không tàn nhánh, tạo dáng con ngựa nằm quay đầu trở lên. Cây cao uốn thân long, cong
cong văn vẹo, phân chi theo lối tứ diện, xòe ra bốn phía làm chân và mây, ngọn uốn tàn to
như bông sen rồi bẻ cúp xuống làm đầu rồng quay trở lại.Thế này rất khó uốn, mới đầu phải
lựa những cây mềm dẻo như mai, có nhiều rễ để uốn chân thú nằm xòe ra như chân ngựa,
uốn làm sao cho khỏi phải giải thích người khác xem mà biết mới hay, cho hài hòa mới đẹp

Thế huyền chi lạc địa
Thế này càng ít thấy, là cây kiểng trên núi non bị bão táp, đổ ngã cong
queo qua cơn thiên tai, cành nhánh ngổn ngang, tàn lá liệt địa rơi rụng, hình dung một
khung cảnh điêu tàn, nhưng lại là bức tranh tuyệt tác đối với nghệ nhân, trái ngược lại với
cây kiểng lúc nào cũng có tàn lá xanh tươi, vươn cao khỏe mạnh. Thế huyền chi lạc địa nếu
phân tích kỹ sẽ tìm ra được rễ lồi ngoằn ngòeo, gốc hình thú nằm, thân long uốn khúc cong
queo, tàn nhánh gãy cúp theo ngũ chi hiệp nhất, ngọn chiều thiên vươn lên để nhận ánh
sáng thật là xinh đẹp lạ lùng, trong cái hỗn độn vô trật tự, có một sức sống vươn lên mãnh
liệt.

Thế long thăng
Thế này có hai cách uốn, tùy theo ý cuả nghệ nhân, tùy theo đánh cây+ Cách
thứ nhất: Uốn đầu rồng ở trên ngọn cây. Cách này hợp lý vì rồng bay lên thì đầu phải ở
trên, nhưng rất khó uốn, làm sao ngọn cây nhỏ hơn gốc cây mà uốn đầu nằm trên ngọn cho
đạt. Rồng lúc nào cũng đầu to, đuôi nhỏ, cho nên phải tìm cách cưa cắt cách nào để cho đầu

rồng to, lại thêm mũi miệng nữa thật là khó tạo dáng cho đẹp. Thân rồng thì dễ, chỉ cần uốn
cong cong, các nhánh làm chân làm mây ôm lấy thân cây không mấy khó, nhiều người vẫn
uốn được.+ Cách thứ hai: Thăng lên nhưng đầu năm dưới gốc cây, phải tạo dáng làm sao
khi nhìn là thấy rồng cất đầu bay lên mới tài. Phải tạo dáng cho rồng vươn lên, mắt, mũi,
miệng xừng lên, hai chân trước làm hai chân vươn móng chòm lên, hai chân sau hạ thấp
đuôi vẫy đập để cất cánh bay bổng lên. Nghệ thuật trong thăng là thân mình phải quật khởi
mới mới đúng điệu. Thế này đẹp hơn vì đầu to đuôi nhỏ, tàn nhánh cân đối. Thế này tượng
8
trưng cho lòng cương quyết, lúc nào cũng vươn lên tiến bộ.

Thế phụ tử
Thế này cũng y như thế mẫu tử, nhưng cây phụ, nhưng cây cha phải to cao và
đứng thẳng hơn cây mẫu, tạo vóc dáng cuả người cha, ít dịu dàng hơn, cứng rắn hơn, nhưng
không phải là không che chở cho con, thể hiện đúng tình cảm cha con,cây tử nhỏ hơn cây
phụ nhiều, cũng ba tàn, quấn quýt lấy cây phụ, lúc nào cũng nhờ sự bao bọc cuả người cha.
Cây phụ cũng 5 tàn quy căn hồi đầu như cây mẫu. Cây phụ tử có htể mập mạp to hơn cây
mẫu tử, thường uốn thế tam cang ngũ thường, biểu hiện tính trung hiếu xử lý ở đời cuả
người quân tử.

Thế song thụ
Bây giờ đến thế có hai cây trồng chung trong một chậu. Thế song thụ còn có
thể song xiêu, hai cây to cao như huynh đệ, nhưng đều bị gió xô đổ ngã về một bên, hoặc
một cây ngã bên này, một cây ngã về bên kia, theo chiều đối nghịch nhau để giữ thăng
bằng, cành nhánh đều phân theo lối chi tiết, ngọn vươn thẳng lên và hồi đầu. Thế này có vẻ
đối ngịch với nhau, xung khắc với nhau như cây hoa huệ đỏ, một vòi có hai hoa xòe ra hai
bên, đấu lưng lại với nhau vậy. Cón nếu hai cây cùng ngã về một phía thì phải uốn các cành
và ngọn vươn dài ra làm đối trọng và quy căn hồi đầu mới giữ vững được không đổ ngã,
tượng trưng sự đoàn kết hỗ trợ lẫn nhau, các nhánh có thể giao chi, quấn quýt lấy nhau xem
rất đẹp.

Thế long bàn hổ phục
Thế này cũng có thể uốn với một cây kiểng to có hai thân hoặc với hai cây
trồng chung một chậu.Thế long bàn hổ phục có nghiã là rồng nằm uốn khúc và hổ cũng
nằm sát đất chịu khuất phục để chầu chủ nhân.Thế này rất khó uốn, phải có bộ rễ thành
hình chân thú nằm xòe ra phía trước, tả thanh long, hửu bách hổ, hai chân hổ chồm ra, hai
9
chân rồng ngấu xuống: cây thanh long, gốc nằm trên mặt chậu, đầu ngẩng lên , thân uốn
cong làm mình rồng, cành tả hữu uốn theo lối chiết chi làm mây, hai cành trước sau làm
chân xòe móng ra, ngọn hồi đầu làm đuôi, uốn dáng mềm dẻo, uỷên chuyển.Cây bên phải,
gốc thân bò trường lên chậu, đầu cúi mọp xuống, các chi tỉa nhỏ ôm lấy thân để trang trí,
ngọn vươn lên làm đuôi, tỉa theo tàn chổi nhỏ, Thế long bàn hổ phục có hình dáng nằm
chầu khuất phục hiền hòa, nhưng khong kém phần uy nghi, biểu tượng cho quyền lực, rất
hay rất đẹp.
Thế long cuốn thủy
Thế này dựa vào hình ảnh của rồng hút nước, thế nàu thường uốn với cây mai
chiếu thủy, cây kim quýt. Gốc to, uốn cong lại làm đầu cúi xuống lấy nước, thêm mắt, mũi
miệng, trong nhỏ ngòai to. Thân uốn cong như rồng uốn khúc, các cành thân tứ diện làm
chân và mây, không xòe ra dài lắm, nhưng vươn móng bám vào mây lấy thế mạnh để hút
nước, cành hầu làm mây che lấy thân, ngọn có thể vươn lên xòe ra làm đuôi hoặc hồi đầu
vừa cân đối, dáng đẹp, đứng vững vàng.

Thế ngũ nhạc
Thế này trồng bằng năm cây kiểng trong một cái chậu hay cái khay to
làm cảnh núi rừng, mỗi cây có một dáng riêng biệt có thể đứng hết, hoặc cây đứng cây xiêu,
cây nằm, nhưng phải có lớn có nhỏ như sơn thủy mới đẹp. Cũng có thể xếp hình chữ ngũ.
Xếp “ngũ lão giản đình” năm ông già đàm đạo phải xếp vòng tròn nhưng xếp thể rừng là
đẹp nhất. Thân cành nhánh phải hài hòa, làm sao có tính cách giao chi, hỗ tương với nhau,
nếu thiếu một cây thì thấy không đẹp. Thế ngũ nhạc cũng uốn bằng năm cây cùng một loại
như mai chiếu thủy, tùng, cần thăng, kin quýt, đều đẹp.

Thế long giáng
Thế này dễ uốn hơn thế long thăng, hình dáng điệu bộ ngược lại với thế long
thăng là được. Đầu chúi xuống, ngực nằm trên mặt chậu, cành nhánh làm mây bao lấy chân
10
uốn khúc trong tư thế đáp xuống, đuôi mềm dẻo, làm bánh lái điều khiển êm ái nhẹ nhàng
một cách tự nhiên. Tuy nhiên không kém phần oai phong lẫm liệt, vì rồng là con vật trong
bộ tứ linh, rất dũng mãnh. Thế này bắt buộc phải đầu to đuôi nhỏ, cành nhánh xếp gọn lại
để tạo dáng hạ xuống là đẹp, tượng trưng cho tính ôn hoà mềm mỏng nhưng không kém
phần oai phong quyền lực.

Thế phụ tử giao chi
Thế này y như thế phụ tử, nhưng phần nhánh cuả hai cha con có thêm phần quấn
quýt, ôm lấy nhau, mặc dù cha con, nhưng yêu thương trìu mến y như tình yêu thương dịu
dàng cuả mẹ con. Thế này câu tử có thể to cao hơn và có một nhánh quyện lấy cây phụ nên
gọi phụ tử giao chi.Các thế khác như huynh đệ, tỷ muội, đồng khoa, đều có dáng tương tự
như cây mẫu tử, nhưng chỉ khác nhau về kích thước, to nhỏ, và cách uốn mo tả tính tình
quan hệ với nhau mà thôi, nhưng hai cây gần bằng nhau, coi như bạn bè, gọi là đồng khoa,
nếu cây cao cây thấp chút đỉnh, coi như anh em được gọi là huynh đệ, còn hai cây có dáng
mềm dịu, duyên dáng hơn được gọi là tỷ muộn, chị em. Những cây này đều rất dễ uốn tùy
theo dáng mà đặt tên, nhu phụ tử tương tùy, phụ tử tương thân, mẫu tầm tử, mẫu tử tương
thân v.v..

Thế long mã hồi đầu
Thế này gồm hai cây to riêng biệt hay cùng gốc, nhưng một cây cao một cây
thấp, rễ xòe ra theo chân thú, cây thấp thân to, ngắn nằm ngang, ngọn làm đầu ngẩng lên,
không tàn nhánh, tạo dáng con ngựa nằm quay đầu trở lên. Cây cao uốn thân long, cong
cong văn vẹo, phân chi theo lối tứ diện, xòe ra bốn phía làm chân và mây, ngọn uốn tàn to
như bông sen rồi bẻ cúp xuống làm đầu rồng quay trở lại.Thế này rất khó uốn, mới đầu phải
lựa những cây mềm dẻo như mai, có nhiều rễ để uốn chân thú nằm xòe ra như chân ngựa,
uốn làm sao cho khỏi phải giải thích người khác xem mà biết mới hay, cho hài hòa mới đẹp

Thế huyền chi lạc địa
Thế này càng ít thấy, là cây kiểng trên núi non bị bão táp, đổ ngã cong
queo qua cơn thiên tai, cành nhánh ngổn ngang, tàn lá liệt địa rơi rụng, hình dung một
11
khung cảnh điêu tàn, nhưng lại là bức tranh tuyệt tác đối với nghệ nhân, trái ngược lại với
cây kiểng lúc nào cũng có tàn lá xanh tươi, vươn cao khỏe mạnh. Thế huyền chi lạc địa nếu
phân tích kỹ sẽ tìm ra được rễ lồi ngoằn ngòeo, gốc hình thú nằm, thân long uốn khúc cong
queo, tàn nhánh gãy cúp theo ngũ chi hiệp nhất, ngọn chiều thiên vươn lên để nhận ánh
sáng thật là xinh đẹp lạ lùng, trong cái hỗn độn vô trật tự, có một sức sống vươn lên mãnh
liệt.

Xem thêm :  Giáo sư đặng văn ngữ: "cha đẻ" của thuốc kháng sinh penicillin

Thế long thăng
Thế này có hai cách uốn, tùy theo ý cuả nghệ nhân, tùy theo đánh cây+ Cách
thứ nhất: Uốn đầu rồng ở trên ngọn cây. Cách này hợp lý vì rồng bay lên thì đầu phải ở
trên, nhưng rất khó uốn, làm sao ngọn cây nhỏ hơn gốc cây mà uốn đầu nằm trên ngọn cho
đạt. Rồng lúc nào cũng đầu to, đuôi nhỏ, cho nên phải tìm cách cưa cắt cách nào để cho đầu
rồng to, lại thêm mũi miệng nữa thật là khó tạo dáng cho đẹp. Thân rồng thì dễ, chỉ cần uốn
cong cong, các nhánh làm chân làm mây ôm lấy thân cây không mấy khó, nhiều người vẫn
uốn được.+ Cách thứ hai: Thăng lên nhưng đầu năm dưới gốc cây, phải tạo dáng làm sao
khi nhìn là thấy rồng cất đầu bay lên mới tài. Phải tạo dáng cho rồng vươn lên, mắt, mũi,
miệng xừng lên, hai chân trước làm hai chân vươn móng chòm lên, hai chân sau hạ thấp
đuôi vẫy đập để cất cánh bay bổng lên. Nghệ thuật trong thăng là thân mình phải quật khởi
mới mới đúng điệu. Thế này đẹp hơn vì đầu to đuôi nhỏ, tàn nhánh cân đối. Thế này tượng
trưng cho lòng cương quyết, lúc nào cũng vươn lên tiến bộ.

Thế phụ tử
Thế này cũng y như thế mẫu tử, nhưng cây phụ, nhưng cây cha phải to cao và
đứng thẳng hơn cây mẫu, tạo vóc dáng cuả người cha, ít dịu dàng hơn, cứng rắn hơn, nhưng
không phải là không che chở cho con, thể hiện đúng tình cảm cha con,cây tử nhỏ hơn cây

phụ nhiều, cũng ba tàn, quấn quýt lấy cây phụ, lúc nào cũng nhờ sự bao bọc cuả người cha.
Cây phụ cũng 5 tàn quy căn hồi đầu như cây mẫu. Cây phụ tử có htể mập mạp to hơn cây
mẫu tử, thường uốn thế tam cang ngũ thường, biểu hiện tính trung hiếu xử lý ở đời cuả
người quân tử.

Thế song thụ
12

Phong cách nghiêngThân cây ở vị thế nghiêng với chóp câyhướng về góc 45 độ so với phần gốc cây. Sựphát triển ở trên không và các rễ trên bề mặttheo đường thẳng của thân cây; tuy nhiên,cành thứ nhất mọc ở hướng đối nghịch nhằmlàm cho cây trông cân xứng, cành cây này,này ở vị trí một phần ba của đường đi lêncây, là nhân tố quyết định quan trọng nhằmđạt sự hài hòa trong phong cách này.Thế trực liên chiThế trực liên chi cũng là cây códáng trực, thẳng đứng, biến ra từ thế trựcquân tử, nhưng liên chi là nhiều cành nhánhquấn quýt lấy nhau, ôm sát thân cây, mới xòera ngoài làm tàn theo kiểu tứ diện, sum suêđầy đủ, mặt nào cũng đẹp, cân đối hài hòa,thành hình chóp dưới to trên nhỏ, khôngkhuyết chỗ nào rất đẹp, biểu hiện ngườiphong lưu, ấm no sung mãn, vui tươi hạnhphúc.Thế trung bình ngayThế trung bình là thế phổ biến ,kiểng xưa còn để lại rất nhiều . trung bình làcây độc thụ , thân thẳng đứng có bộ rễ xòetàn nhánh đầy đủ, cân đối, biểu hiện chongười có kỷ cương.Thế trực quân tử liên chiThế trực quân tử liên chi: thế nàycũng giống như hai thế trên nhưng lại có haiba cây tử ở quanh thân cây mẹ. thường làloại cây mai chiếu thủy, mặc dù thân trựcnhưng tàn nhánh cũng ôm lấy mấy cây con ởbên dưới .Cây tử lại sống độc lập, cây nàocũng có đủ tàn nhánh như một cây riêng biệt,sống không nhờ cây mẹ, ên xen như là mộtquần thụ nhỏ, rất đẹp, tượng trưng cho tìnhyêu thương người, nhất là trẻ thơ, lúc nàocũng vui tươi.Thế trung bình congLà thế có thân uốn cong cong nhưlong thân. nếu bộ rễ chân nôm hay hình thúthì tuyệt đẹp, thân ngay đoạn thứ nhất đãcong về một bên rồi, tàn thứ nhất phải ngả vềhướng thân cây, nhưng đoạn thứ hai phảiuốn cong trở lại quy căn ngay, đến đoạn thứba sửa thành cây trực, giữ thế trung bình.Các chi nhánh đều uốn tứ diện, so le, dưới totrên nhỏ, nhưng ngọn phải uốn hồi đầu trungnhư đuôi cá. Cây thế trung bình cong, uốnđược hai cây giống nhau, thì hợp với câytrung bình ngay làm thành bộ kiểng tam tàiba cây rất đẹp, tương trưng cho thiên, địanhân.Thế nhất trụ kình thiênra, nổi lên trên mặt chậu, mặt đất, gốc to lồilõm, nếu được hình thú thì càng tốt, thân xùxì phân cành nhánh theo lối chiết chi hay tưdiện.Nhánh thứ nhất bẻ về bên dương nếugốc cây có dáng hơi ngả về bên phải. Đoạnthứ hai phải uốn trở về bên âm, đoạn thứ baphải uốn trở lại về bên dương để quy căn,nhánh thứ ba cũng phải bẻ trở về bêndương , đến đoạn thứ tư thì nên uốn đứngthẳng đảm bảo ngay gốc, để cây không đổngã. thế kiểng này chỉ uốn hơi nghiêng lạimột chút, đến tàn thứ năm là ngọn phải uốnhồi đầu. thế trung bình ngay là cây kiểng dễuốn sửa, chỉ cần phân tàn nhánh cho hài hòacân đối là đẹp, cũng biểu tượng về đạo đức,ngay thẳng thật thà.Thế ngũ phúcThế tam đa và thế ngũ phúc đi đôivới nhau, hai thế này đều là cây trực thọ, câyngũ phúc năm từng, có thể uốn như cây tamđa rồi nuôi thêm hai tàn nữa y như vậy làđạt. Nhưng cũng có thể đối thành 5 tầng theolối chiết chi tứ diện cũng được. Những tànđều phải uốn tỉa ngang bằng lúp búp chớkhông được vươn lên cao. Thế ngũ phúc tocao đẹp hơn thế Phước, Lộc, Thọ, ý muốnchúc tụng cao hơn nữa là Phước, Lộc, Thọ,An, Khang, nghĩa là có phúc, tốt lành maymắn, có lộc giàu có nhiều ruộng đất, có thọlà sống lâu trăm tuổi, An là sống yên ổnkhông bị xáo trộn, có khang là vui vẻ, chếtêm ải thoải mái. Đúng là câu chúc tụng đầyđủ đẹp đẽ nhất.Thế vũ trụThế này ít có người uốn sửa vìthiếu nhã nhặm, khiêm tốn, chọc trời khuấynước, kiên cường, bất khuất. Thế này phải làcây cổ thụ trực thọ, gốc to lớn, rễ vừng chắc,thân gồ ghề, không có nhánh, chỉ có một tànngọn duy nhất bao gồm bốn năm nhánh xoèra, vươn lên để chống đỡ, tàn ngọn này phảicắt tỉa bằng phẳng hoặc lúp búp chớ khôngso le, biểu tượng cho người anh hùng khôngphục tùng ai hết.Thế vũ trụ trước tiên phải là cây cổthụ, gốc rễ lồi lõm, xoè ra bốn phía, thân toxù xì, đứng thẳng, phân cành nhánh theo lốichiết chi tứ diện, có thể có từ ba đến năm tànto, uốn hình quạt, nằm ngang, dưới to, trênnhỏ, tỉa lúp búp, ngọn uốn hồi đầu thượng,gần như hình nón chớ không vươn lên cao,Thế này phải uốn đúng luật âm dương, cànhtả, hữu, tiền, hậu đầy đủ, sum suê đầy đặn,tượng trưng cho cả không gian và cả thờigian và cả thời gian vĩnh cửu.Trong cây cảnh (hay bonsai) có rất nhiều thế cũng như phong cách. Dưới đây là những thếcây cơ bản:Thế thất hiềnThất hiền chiết chi là thế cao lớnnhiều tàn một ngọn cộng chung là bảy tầng.Bộ rễ sửa chân nôm, thân có thế trực, nhưnguốn bẻ qua bẻ lại theo tả hữu theo chi âmdương thì hay hơn, nghĩa là đọan thân thứnhất cong qua bên phải – cùng với nhánh thứnhất – Đọan thứ 2 trả về bên trái: cứ luônphiên tới từng thứ sáu, đọan ngọn đứngthẳng và uốn theo kiểu hồi đầu trung, các tànđều uốn hồng tâm hay tròn lúp búp, dưới totrên nhỏ, nhánh thứ nhất gọi là phủ địa sàxuống mặt đất, nhánh thứ hai là triều nhiênuốn hơi vươn lên một chút, đối xứng vớinhánh phủ địa, nhánh thứ 3 là chiếu thủy soinước phải uốn nằm ngang hơi hạ xuống đểThế tùng thậpĐây là thế của các cụ ngày xưadùng làm mẫu để uốn những cây trực thọ, vìcây tùng có dáng thân đứng thẳng, tàn nhánhphân chi nhị diện nằm ngang hai bên, vớikhỏang cách đều đặn, dưới to trên nhỏ rấtđẹp. Cây tùng phải là cây cổ thụ, già nua, rũtàn nhánh xuống, nhưng vẫn còn giữ đượcchữ thập tự nhiên mới thật là đẹp, chớ khôngphải uốn ngang tràn cứng ngắc như ngườiđứng giăng tay giữa trời thì không còn phảicây kiểng nữa. Tướng Tùng thập tượng trưngcho người thanh niên khỏe mạnh, gan dạ bấtkhuất, nên phải uốn cho dứt khóat, biểu hiệncho tính thẳn thắn như người quân tử. Ôngcha ta ngày xưa uốn cây tùng làm mẫu chonhìn nước, nhưng do ảnh hưởng của nắng,ngọn nhánh quang hợp cũng tự vươn lên, nênphải uốn sủa không thể cho vươn lên caoquá. Nhánh thứ tư là nghinh phong cong quaquẹo lại, như phe phẩy với gió, đầu cànhxoay theo chiều gió như kiểu sơn thủy rấtđẹp. Nhánh thứ 5 là quán vũ, hơn vươn lênđể hứng mưa rơi hứng xương tuyết, nhưngphải uốn trở xuống không để không thể vươnlên quá cao. Nhánh thứ 6 là nhánh trungbình, uốn nằm ngang, cân đối, không dàikhông ngắn, kết hợp với các nhánh trưuớcnối liền với ngọn, uốn hồi đầu trung, để tạodáng cây hài hòa, đầy đủ tàn nhánh phải luônluôn uốn tỉa, hễ cành vươn lên cao thì uốntrở xuống, cành nào thấp quá thì uốn vươntrở lên cho cân đối, theo câu (Cực dươngbiến âm, cực âm biến dương) làm sao chodáng cây kiểng không khuyết chỗ nào, để khingắm nhìn thưởng thức, vừa ý thỏa lòng.Cây thế thất hiền tượng trưng cho lòng thanhthóat, vô tư, uống rượu ngâm thơ không màntới thế sự.Thế chữ vương chữ tườngCũng như cây tùng thập thế vươngtường uốn theo hình chữ vương, chữ nho có3 tầng nằm ngang, như chữ dương là con dê,nhưng còn đọc là tường có nghĩa là maymắn, điềm tốt lành, như kiết tường dùng đểchúc mừng, để cầu được nhiều điều tốt lành,may mắn, có phước… Thế này có ba từngnằm ngang và có hai ngọn nhỏ. Thế nay tuyrất đơn giản nhưng rất khó uốn, cả ba từngđôi, giăng ngang, phải uốn được ba tàn văn,ba tàn võ, thành ra sáu tàn, dưới to trên nhỏ.Uốn đúng thế rất đẹp. Cây vương tùng nếu làcây cổ thụ thì quí giá vô cùng, tượng trưngthiên mệnh ý chí tối cao vô thượng của cácbậc vua chúa.những cây kiểng có lá kim khác. Và trongmột giàn kiểng ít ra cũng phải có cây tùng,cây bách để nói lên sự vững chãi lậu bền.Phong cách xoáy vặnThiên nhiên đã ban cho ta rất ít ỏi về cácmẫu cây thuộc phong cách này mà trong đóvỏ cây xoáy theo hình xoắn ốc từ gốc lên đếnchót cây, để lộ phần gỗ bên dưới. Thuật ngữnày chỉ về cây có thân xoắn lại như câythừng, chẳng hạn như cây lựu.Thế xuy phongThế xuy phong hay xiêuphong cũng là một, xuy là chữ hán, xiêu làchữ nôm, đều phải uốn nghiêng cỡ 30 – 40độ do bị gió xô đẩy. Phải là cây cổ thụ, gốcrễ lồi lên hình thú hay thân nôm, thân uốncong như long thân và quy căn hồi đầu, tànnhánh có thể uốn chiết chi hay tứ diện,nhưng phải vươn ra cho giữ thăng bằngchống lại sức gió. Cho nên còn gọi thếnghinh phong, cũng bốn tàn một ngọn,nhưng cành phải uốn về phía gốc để khỏi đổngã, cây xuy phong phải uốn cho đủ cặp đểxếp với cây trung bình thành bộ ba cây. Câybên phải là cây âm, đối xứng với cây bên tráilà cây dương (Nam tả hữu nữ). Cây trungbình đứng giữa là cây dẫn đàn, đứng thế chủđộng của bộ kiểng.Thế phượng vũThế mai nữThế mai nữ nằm trong câu thiệu (Vônữ bất thành mai, vô thập bất thành tùng) màông cha chúng ta thường dùng để làm mẫusửa kiểng cổ. Cây mai nữ có thể là cây trựcthọ hay là cây suy phong cây trung bình mainữ rất rễ uốn, là cây cổ thụ có đọan thân bẻcúp rồi đứng thẳng lên, đủ để uốn nhánhcong qua thành hình chữ nữ là đạt, các tànnhánh các đều uốn theo lối chiết chi, chỉ cókhó là cây mai nữ phải uốn làm sao cho mềmdẻo, yểu điệu, dịu dàng, như người con gái.Thế bạt phong hồi đầuThế này bị gió xô đẩymạnh nên thân cây nghiêng ngã nhiều hơn,có khi đến 60-70 độ, cành nhánh đều ngã vềmột bên theo sức của gió, nhưng ngọn bắtbuộc phải quy căn và hồi đầu mới đứng vữngđược. Mặc dầu các cành hầu sơ vơ, xiêu vẹo,nhưng dũng cảm chống chọi với sức gióquay cuồng. Hai nhánh dưới đòi hỏi phảivương tiền phóng hậu, giữ trọng tâm ở tronglòng chậu, hai nhánh trên dù có chênh vênhcũng vẫn giữ được thăng bằng không ngã.Thế này biểu hiện lòng bền chí hiên ngangkhông khuất phục.Thế hạc lậpThế này sửa theo dáng hìnhchim phượng đang múa. Là cây độc phụchân phương có hai rễ nổi cao lên thành 2chân, thân ngắn vặt làm mình ngọn hồi đầulàm đầu chim.Cành thứ nhất uốn xèo ra phíasau làm đuôi chim, hai cành tả hữu uốn xèora thành hình cánh chim đang múa, đây làphân hay giở của nghệ nhân, phải uốn saocho uyển chuyển mềm mại như cánh chimmúa. Cành phụ che thân làm hầu, ức ngắngọn. Thế này phải có nét mỹ thuật, khi nhìnlà biết chim phượng bay múa, tượng trưngcho tính yêu đời vui tươi.Thế thác đổThế này kiểng cổ ít cóthấy, là thế huyền độc thụ thân nằm bò quamiệng chậu, như bị trận cuồng phong xô ngãxuống ao, nên ngọn cây bẻ cong, thòngxuống thấp hơn đáy chậu. Dáng thật mềmmại uốn cong hợp lý theo luật hồi đầu tựnhiên, vươn lên lúp búp có từng bậc rất đẹp,biều hiện cho sức sống làm cho người xemcó cảm giác dễ chịu.Thế này biến đổi từ thế phượngvũ, nhưng hai cánh không xòe ra, đầu ngẩnglên cao hơn nữa, đuôi cũng không xòe ra,cành hầu cũng ôm lấy thân cây làm cho mìnhchim hạc hơi dài ra, ngọn vươn cao và hồiđầu hạ để làm mỏ hạc. Thế này gọn gàng,nhưng oai vệ rất đẹp. Biểu hiện lòng tự tin,tính khiêm tốn, nhưng nhất định sẽ thànhcông.Thế long cuốn thủyThế này dựa vào hình ảnh của rồng hút nước, thế nàu thường uốn với cây maichiếu thủy, cây kim quýt. Gốc to, uốn cong lại làm đầu cúi xuống lấy nước, thêm mắt, mũimiệng, trong nhỏ ngòai to. Thân uốn cong như rồng uốn khúc, các cành thân tứ diện làmchân và mây, không xòe ra dài lắm, nhưng vươn móng bám vào mây lấy thế mạnh để hútnước, cành hầu làm mây che lấy thân, ngọn có thể vươn lên xòe ra làm đuôi hoặc hồi đầuvừa cân đối, dáng đẹp, đứng vững vàng.Thế ngũ nhạcThế này trồng bằng năm cây kiểng trong một cái chậu hay cái khay tolàm cảnh núi rừng, mỗi cây có một dáng riêng biệt có thể đứng hết, hoặc cây đứng cây xiêu,cây nằm, nhưng phải có lớn có nhỏ như sơn thủy mới đẹp. Cũng có thể xếp hình chữ ngũ.Xếp “ngũ lão giản đình” năm ông già đàm đạo phải xếp vòng tròn nhưng xếp thể rừng làđẹp nhất. Thân cành nhánh phải hài hòa, làm sao có tính cách giao chi, hỗ tương với nhau,nếu thiếu một cây thì thấy không đẹp. Thế ngũ nhạc cũng uốn bằng năm cây cùng một loạinhư mai chiếu thủy, tùng, cần thăng, kin quýt, đều đẹp.Thế long giángThế này dễ uốn hơn thế long thăng, hình dáng điệu bộ ngược lại với thế longthăng là được. Đầu chúi xuống, ngực nằm trên mặt chậu, cành nhánh làm mây bao lấy chânuốn khúc trong tư thế đáp xuống, đuôi mềm dẻo, làm bánh lái điều khiển êm ái nhẹ nhàngmột cách tự nhiên. Tuy nhiên không kém phần oai phong lẫm liệt, vì rồng là con vật trongbộ tứ linh, rất dũng mãnh. Thế này bắt buộc phải đầu to đuôi nhỏ, cành nhánh xếp gọn lạiđể tạo dáng hạ xuống là đẹp, tượng trưng cho tính ôn hoà mềm mỏng nhưng không kémphần oai phong quyền lực.Thế phụ tử giao chiThế này y như thế phụ tử, nhưng phần nhánh cuả hai cha con có thêm phần quấnquýt, ôm lấy nhau, mặc dù cha con, nhưng yêu thương trìu mến y như tình yêu thương dịudàng cuả mẹ con. Thế này câu tử có thể to cao hơn và có một nhánh quyện lấy cây phụ nêngọi phụ tử giao chi.Các thế khác như huynh đệ, tỷ muội, đồng khoa, đều có dáng tương tựnhư cây mẫu tử, nhưng chỉ khác nhau về kích thước, to nhỏ, và cách uốn mo tả tính tìnhquan hệ với nhau mà thôi, nhưng hai cây gần bằng nhau, coi như bạn bè, gọi là đồng khoa,nếu cây cao cây thấp chút đỉnh, coi như anh em được gọi là huynh đệ, còn hai cây có dángmềm dịu, duyên dáng hơn được gọi là tỷ muộn, chị em. Những cây này đều rất dễ uốn tùytheo dáng mà đặt tên, nhu phụ tử tương tùy, phụ tử tương thân, mẫu tầm tử, mẫu tử tươngthân v.v..hế long mã hồi đầuThế này gồm hai cây to riêng biệt hay cùng gốc, nhưng một cây cao một câythấp, rễ xòe ra theo chân thú, cây thấp thân to, ngắn nằm ngang, ngọn làm đầu ngẩng lên,không tàn nhánh, tạo dáng con ngựa nằm quay đầu trở lên. Cây cao uốn thân long, congcong văn vẹo, phân chi theo lối tứ diện, xòe ra bốn phía làm chân và mây, ngọn uốn tàn tonhư bông sen rồi bẻ cúp xuống làm đầu rồng quay trở lại.Thế này rất khó uốn, mới đầu phảilựa những cây mềm dẻo như mai, có nhiều rễ để uốn chân thú nằm xòe ra như chân ngựa,uốn làm sao cho khỏi phải giải thích người khác xem mà biết mới hay, cho hài hòa mới đẹpThế huyền chi lạc địaThế này càng ít thấy, là cây kiểng trên núi non bị bão táp, đổ ngã congqueo qua cơn thiên tai, cành nhánh ngổn ngang, tàn lá liệt địa rơi rụng, hình dung mộtkhung cảnh điêu tàn, nhưng lại là bức tranh tuyệt tác đối với nghệ nhân, trái ngược lại vớicây kiểng lúc nào cũng có tàn lá xanh tươi, vươn cao khỏe mạnh. Thế huyền chi lạc địa nếuphân tích kỹ sẽ tìm ra được rễ lồi ngoằn ngòeo, gốc hình thú nằm, thân long uốn khúc congqueo, tàn nhánh gãy cúp theo ngũ chi hiệp nhất, ngọn chiều thiên vươn lên để nhận ánhsáng thật là xinh đẹp lạ lùng, trong cái hỗn độn vô trật tự, có một sức sống vươn lên mãnhliệt.Thế long thăngThế này có hai cách uốn, tùy theo ý cuả nghệ nhân, tùy theo đánh cây+ Cáchthứ nhất: Uốn đầu rồng ở trên ngọn cây. Cách này hợp lý vì rồng bay lên thì đầu phải ởtrên, nhưng rất khó uốn, làm sao ngọn cây nhỏ hơn gốc cây mà uốn đầu nằm trên ngọn chođạt. Rồng lúc nào cũng đầu to, đuôi nhỏ, cho nên phải tìm cách cưa cắt cách nào để cho đầurồng to, lại thêm mũi miệng nữa thật là khó tạo dáng cho đẹp. Thân rồng thì dễ, chỉ cần uốncong cong, các nhánh làm chân làm mây ôm lấy thân cây không mấy khó, nhiều người vẫnuốn được.+ Cách thứ hai: Thăng lên nhưng đầu năm dưới gốc cây, phải tạo dáng làm saokhi nhìn là thấy rồng cất đầu bay lên mới tài. Phải tạo dáng cho rồng vươn lên, mắt, mũi,miệng xừng lên, hai chân trước làm hai chân vươn móng chòm lên, hai chân sau hạ thấpđuôi vẫy đập để cất cánh bay bổng lên. Nghệ thuật trong thăng là thân mình phải quật khởimới mới đúng điệu. Thế này đẹp hơn vì đầu to đuôi nhỏ, tàn nhánh cân đối. Thế này tượngtrưng cho lòng cương quyết, lúc nào cũng vươn lên tiến bộ.Thế phụ tửThế này cũng y như thế mẫu tử, nhưng cây phụ, nhưng cây cha phải to cao vàđứng thẳng hơn cây mẫu, tạo vóc dáng cuả người cha, ít dịu dàng hơn, cứng rắn hơn, nhưngkhông phải là không che chở cho con, thể hiện đúng tình cảm cha con,cây tử nhỏ hơn câyphụ nhiều, cũng ba tàn, quấn quýt lấy cây phụ, lúc nào cũng nhờ sự bao bọc cuả người cha.Cây phụ cũng 5 tàn quy căn hồi đầu như cây mẫu. Cây phụ tử có htể mập mạp to hơn câymẫu tử, thường uốn thế tam cang ngũ thường, biểu hiện tính trung hiếu xử lý ở đời cuảngười quân tử.Thế song thụBây giờ đến thế có hai cây trồng chung trong một chậu. Thế song thụ còn cóthể song xiêu, hai cây to cao như huynh đệ, nhưng đều bị gió xô đổ ngã về một bên, hoặcmột cây ngã bên này, một cây ngã về bên kia, theo chiều đối nghịch nhau để giữ thăngbằng, cành nhánh đều phân theo lối chi tiết, ngọn vươn thẳng lên và hồi đầu. Thế này có vẻđối ngịch với nhau, xung khắc với nhau như cây hoa huệ đỏ, một vòi có hai hoa xòe ra haibên, đấu lưng lại với nhau vậy. Cón nếu hai cây cùng ngã về một phía thì phải uốn các cànhvà ngọn vươn dài ra làm đối trọng và quy căn hồi đầu mới giữ vững được không đổ ngã,tượng trưng sự đoàn kết hỗ trợ lẫn nhau, các nhánh có thể giao chi, quấn quýt lấy nhau xemrất đẹp.Thế long bàn hổ phụcThế này cũng có thể uốn với một cây kiểng to có hai thân hoặc với hai câytrồng chung một chậu.Thế long bàn hổ phục có nghiã là rồng nằm uốn khúc và hổ cũngnằm sát đất chịu khuất phục để chầu chủ nhân.Thế này rất khó uốn, phải có bộ rễ thànhhình chân thú nằm xòe ra phía trước, tả thanh long, hửu bách hổ, hai chân hổ chồm ra, haichân rồng ngấu xuống: cây thanh long, gốc nằm trên mặt chậu, đầu ngẩng lên , thân uốncong làm mình rồng, cành tả hữu uốn theo lối chiết chi làm mây, hai cành trước sau làmchân xòe móng ra, ngọn hồi đầu làm đuôi, uốn dáng mềm dẻo, uỷên chuyển.Cây bên phải,gốc thân bò trường lên chậu, đầu cúi mọp xuống, các chi tỉa nhỏ ôm lấy thân để trang trí,ngọn vươn lên làm đuôi, tỉa theo tàn chổi nhỏ, Thế long bàn hổ phục có hình dáng nằmchầu khuất phục hiền hòa, nhưng khong kém phần uy nghi, biểu tượng cho quyền lực, rấthay rất đẹp.Thế long cuốn thủyThế này dựa vào hình ảnh của rồng hút nước, thế nàu thường uốn với cây maichiếu thủy, cây kim quýt. Gốc to, uốn cong lại làm đầu cúi xuống lấy nước, thêm mắt, mũimiệng, trong nhỏ ngòai to. Thân uốn cong như rồng uốn khúc, các cành thân tứ diện làmchân và mây, không xòe ra dài lắm, nhưng vươn móng bám vào mây lấy thế mạnh để hútnước, cành hầu làm mây che lấy thân, ngọn có thể vươn lên xòe ra làm đuôi hoặc hồi đầuvừa cân đối, dáng đẹp, đứng vững vàng.Thế ngũ nhạcThế này trồng bằng năm cây kiểng trong một cái chậu hay cái khay tolàm cảnh núi rừng, mỗi cây có một dáng riêng biệt có thể đứng hết, hoặc cây đứng cây xiêu,cây nằm, nhưng phải có lớn có nhỏ như sơn thủy mới đẹp. Cũng có thể xếp hình chữ ngũ.Xếp “ngũ lão giản đình” năm ông già đàm đạo phải xếp vòng tròn nhưng xếp thể rừng làđẹp nhất. Thân cành nhánh phải hài hòa, làm sao có tính cách giao chi, hỗ tương với nhau,nếu thiếu một cây thì thấy không đẹp. Thế ngũ nhạc cũng uốn bằng năm cây cùng một loạinhư mai chiếu thủy, tùng, cần thăng, kin quýt, đều đẹp.Thế long giángThế này dễ uốn hơn thế long thăng, hình dáng điệu bộ ngược lại với thế longthăng là được. Đầu chúi xuống, ngực nằm trên mặt chậu, cành nhánh làm mây bao lấy chân10uốn khúc trong tư thế đáp xuống, đuôi mềm dẻo, làm bánh lái điều khiển êm ái nhẹ nhàngmột cách tự nhiên. Tuy nhiên không kém phần oai phong lẫm liệt, vì rồng là con vật trongbộ tứ linh, rất dũng mãnh. Thế này bắt buộc phải đầu to đuôi nhỏ, cành nhánh xếp gọn lạiđể tạo dáng hạ xuống là đẹp, tượng trưng cho tính ôn hoà mềm mỏng nhưng không kémphần oai phong quyền lực.Thế phụ tử giao chiThế này y như thế phụ tử, nhưng phần nhánh cuả hai cha con có thêm phần quấnquýt, ôm lấy nhau, mặc dù cha con, nhưng yêu thương trìu mến y như tình yêu thương dịudàng cuả mẹ con. Thế này câu tử có thể to cao hơn và có một nhánh quyện lấy cây phụ nêngọi phụ tử giao chi.Các thế khác như huynh đệ, tỷ muội, đồng khoa, đều có dáng tương tựnhư cây mẫu tử, nhưng chỉ khác nhau về kích thước, to nhỏ, và cách uốn mo tả tính tìnhquan hệ với nhau mà thôi, nhưng hai cây gần bằng nhau, coi như bạn bè, gọi là đồng khoa,nếu cây cao cây thấp chút đỉnh, coi như anh em được gọi là huynh đệ, còn hai cây có dángmềm dịu, duyên dáng hơn được gọi là tỷ muộn, chị em. Những cây này đều rất dễ uốn tùytheo dáng mà đặt tên, nhu phụ tử tương tùy, phụ tử tương thân, mẫu tầm tử, mẫu tử tươngthân v.v..Thế long mã hồi đầuThế này gồm hai cây to riêng biệt hay cùng gốc, nhưng một cây cao một câythấp, rễ xòe ra theo chân thú, cây thấp thân to, ngắn nằm ngang, ngọn làm đầu ngẩng lên,không tàn nhánh, tạo dáng con ngựa nằm quay đầu trở lên. Cây cao uốn thân long, congcong văn vẹo, phân chi theo lối tứ diện, xòe ra bốn phía làm chân và mây, ngọn uốn tàn tonhư bông sen rồi bẻ cúp xuống làm đầu rồng quay trở lại.Thế này rất khó uốn, mới đầu phảilựa những cây mềm dẻo như mai, có nhiều rễ để uốn chân thú nằm xòe ra như chân ngựa,uốn làm sao cho khỏi phải giải thích người khác xem mà biết mới hay, cho hài hòa mới đẹpThế huyền chi lạc địaThế này càng ít thấy, là cây kiểng trên núi non bị bão táp, đổ ngã congqueo qua cơn thiên tai, cành nhánh ngổn ngang, tàn lá liệt địa rơi rụng, hình dung một11khung cảnh điêu tàn, nhưng lại là bức tranh tuyệt tác đối với nghệ nhân, trái ngược lại vớicây kiểng lúc nào cũng có tàn lá xanh tươi, vươn cao khỏe mạnh. Thế huyền chi lạc địa nếuphân tích kỹ sẽ tìm ra được rễ lồi ngoằn ngòeo, gốc hình thú nằm, thân long uốn khúc congqueo, tàn nhánh gãy cúp theo ngũ chi hiệp nhất, ngọn chiều thiên vươn lên để nhận ánhsáng thật là xinh đẹp lạ lùng, trong cái hỗn độn vô trật tự, có một sức sống vươn lên mãnhliệt.Thế long thăngThế này có hai cách uốn, tùy theo ý cuả nghệ nhân, tùy theo đánh cây+ Cáchthứ nhất: Uốn đầu rồng ở trên ngọn cây. Cách này hợp lý vì rồng bay lên thì đầu phải ởtrên, nhưng rất khó uốn, làm sao ngọn cây nhỏ hơn gốc cây mà uốn đầu nằm trên ngọn chođạt. Rồng lúc nào cũng đầu to, đuôi nhỏ, cho nên phải tìm cách cưa cắt cách nào để cho đầurồng to, lại thêm mũi miệng nữa thật là khó tạo dáng cho đẹp. Thân rồng thì dễ, chỉ cần uốncong cong, các nhánh làm chân làm mây ôm lấy thân cây không mấy khó, nhiều người vẫnuốn được.+ Cách thứ hai: Thăng lên nhưng đầu năm dưới gốc cây, phải tạo dáng làm saokhi nhìn là thấy rồng cất đầu bay lên mới tài. Phải tạo dáng cho rồng vươn lên, mắt, mũi,miệng xừng lên, hai chân trước làm hai chân vươn móng chòm lên, hai chân sau hạ thấpđuôi vẫy đập để cất cánh bay bổng lên. Nghệ thuật trong thăng là thân mình phải quật khởimới mới đúng điệu. Thế này đẹp hơn vì đầu to đuôi nhỏ, tàn nhánh cân đối. Thế này tượngtrưng cho lòng cương quyết, lúc nào cũng vươn lên tiến bộ.Thế phụ tửThế này cũng y như thế mẫu tử, nhưng cây phụ, nhưng cây cha phải to cao vàđứng thẳng hơn cây mẫu, tạo vóc dáng cuả người cha, ít dịu dàng hơn, cứng rắn hơn, nhưngkhông phải là không che chở cho con, thể hiện đúng tình cảm cha con,cây tử nhỏ hơn câyphụ nhiều, cũng ba tàn, quấn quýt lấy cây phụ, lúc nào cũng nhờ sự bao bọc cuả người cha.Cây phụ cũng 5 tàn quy căn hồi đầu như cây mẫu. Cây phụ tử có htể mập mạp to hơn câymẫu tử, thường uốn thế tam cang ngũ thường, biểu hiện tính trung hiếu xử lý ở đời cuảngười quân tử.Thế song thụ12

Xem thêm :  Vôi bột có tác dụng gì? bón vôi cho cây tiêu, cây cà phê, cây ăn trái đúng cách


Tổng Hợp 9 Thế Cây Cảnh Bonsai Đẹp Phổ Biến Hiện Nay | Kênh Làm Vườn


Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Cây Xanh

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button